Քրիստինե Ալաջյանի վերջին խոսքերը հնչեցին ինչպես երկնքի հանկարծակի ամպրոպ։ Դա, ինչ նա պատմեց ուղիղ եթերում, անմիջապես պայթեցրեց հասարակական տարածքը, առաջ բերեց քննարկումների, վեճերի և արցունքների ալիք։ Շուշի՝ հզոր պատմությամբ քաղաքը, ուժի և ոգու խորհրդանիշը, հանկարծ ներկայացավ լիովին այլ, ահաբեկիչ լույսի ներքո։

Ոչ ոք չէր սպասում, որ հենց նա՝ հանդարտ, զսպված, միշտ ձգտող խուսափել բարձր հայտարարություններից, կհամարձակվի բացել այն վարագույրը, որը երկար տարիներ խնամքով թաքցված էր։

«Ես այլևս չեմ կարող լռել»

Այս խոսքերից սկսվեց նրա բացահայտումը։

Քրիստինեն խոստովանեց, որ մի քանի տարվա ընթացքում ծանր գաղտնիք է պահել իր մեջ։ Նա շատ բան տեսել, լսել ու գիտեր, բայց վախը, ճնշումը և սպառնալիքները ստիպում էին նրան լռել։

«Ամեն օր ես արթնանում էի զգացողությամբ, որ ծախում եմ ճշմարտությունը։ Որ ծախում եմ այն մարդկանց, ովքեր այլևս երբեք չեն կարող խոսել», – ասաց նա աչքերն արցունքածաղկած։

Նրա խոսքով՝ հայրենասիրության, հերոսության և ազնվության մասին գեղեցիկ խոսքերի հետևում թաքնված էին լրիվ այլ իրականություններ՝ դաժան, անողոք ու երբեմն անմարդկային։

Գաղտնի իրադարձություններ, որոնց մասին չեն խոսել

Քրիստինեն պատմեց Շուշիի փակ տարածքների մասին, որտեղ նույնիսկ տեղացիներին չէին թողնում մտնել։ Շենքեր, որոնք պաշտոնապես համարվում էին «անբնակելի», բայց իրականում օգտագործվում էին գաղտնի գործողությունների համար։

Նրա խոսքով՝

• այնտեղ տեղի են ունեցել տարօրինակ ժողովներ;
• այնտեղ բերում էին մարդկանց առանց փաստաթղթերի;
• հաճախ այնտեղից ոչ ոք չէր վերադառնում։

«Մենք տեսել ենք, թե ինչպես գիշերը մեքենաներ են մտնում առանց համարանիշի։ Դուրս են լսվել ճիչեր։ Բայց առավոտյան ամեն ինչ խաղաղ էր՝ կարծես ոչինչ չէր եղել», – հիշում է նա։

Երեւանցիները նախընտրում էին չհարցնել հարցեր։ Քաղաքում իշխում էր վախի մթնոլորտ, որտեղ ցանկացած ավելորդ բառ կարող էր արժենալ ազատություն կամ նույնիսկ կյանք։

Նախորդող մարդիկ. Քրիստինեն առանձնահատուկ ուշադրություն դարձրեց անհետացած մարդկանց թեմային։

Նրա խոսքով՝ տասնյակ ընտանիքներ տարիներ շարունակ փնտրել են իրենց հարազատներին՝ առանց որևէ պատասխանի կամ օգնության։ Պաշտոնական մարմինները կամ լռել են, կամ ամեն ինչի պատճառն անվանել «մարտական հանգամանքներ»։

Բայց իրականությունը, ըստ Ալաջյանի, շատ ավելի սարսափելի էր։

Որոշ մարդիկ դարձել են ներքին հակամարտությունների, կոռուպցիոն սխեմաների և դաժան վեճերի զոհեր։

«Նրանք պարզապես ջնջվել են կյանքից։ Անհետ, առանց գերեզման, առանց հրաժեշտի», – ասաց նա։

Ճնշում և սպառնալիքներ

Ճշմարտությունը պատմելու առաջին փորձերից հետո Քրիստինեն բախվեց իսկական կործանման։

• Գիշերը զանգեր էին ստանում նրան;
• Նրա հետևից հետևում էին;
• «Լավագույն ձևով» զգուշացումներ էին հղում։

«Մեզ ասում էին՝ մտածիր ընտանիքի, ապագայի, առողջության մասին։ Դա խորհուրդ չէր՝ դա սպառնալիք էր», – խոստովանեց նա։

Մինչև մի պահ նա ստիպված եղավ հեռանալ քաղաքից, գրեթե թաքնվել, փոխել հեռախոսահամարները և ընկերական շրջանը։

Բայց նույնիսկ դա չկարողացավ լռեցնել մեղքի զգացումը։

Ինչու հիմա որոշեց խոսել

Կրկնակի որոշում ընդունեց նրա սիրելի ընկերոջ ողբերգությունը, ով նույնպես գիտեր ճշմարտությունը և ուզում էր հրապարակվել։ Ինտերվյուից մի քանի օր առաջ նա մահացավ տարօրինակ հանգամանքներում։

Պաշտոնական վարկածը՝ դժբախտ պատահար։
Բայց Քրիստինեն համոզված է՝ դա զգուշացում էր։

«Ես հասկացա՝ կամ հիմա կպատմեմ ամեն ինչ, կամ շուտով այլևս չեմ կարողանա», – հայտարարեց նա։

Հասարակության արձագանքը

Ինտերվյուի հրապարակումից հետո սոցիալական ցանցերը ուղղակի պայթեցին։

• Հազարավոր մեկնաբանություններ, հարյուրավոր հրապարակումներ, տասնյակ լրագրողական հետաքննություններ՝ մարդիկ պահանջում են պատասխաններ։
• Ոմանք աջակցում են Քրիստինեին;
• Ոմանք Accus کرتے են նրան ստում;
• Ոմանք նույնիսկ վախենում են քննարկել թեման։

Բայց անտարբեր չմնաց ոչ ոք։

Մասնագետները արդեն նրա հայտարարությունը անվանում են վերջին տարիների ամենաուժեղ բացահայտումը։

Ինչ կլինի հետո

Արդեն պաշտոնական կառույցները սահմանափակվում են «տեղեկատվության ստուգման» չոր մեկնաբանություններով։ Բայց հասարակական ճնշումը մեծանում է օրեցօր։

• Մարդու իրավունքների կազմակերպությունները պահանջում են անկախ հետաքննություն։
• Լրագրողները հավաքում են ապացույցներ։
• Անհետացած մարդկանց ընտանիքները հույս ունեն վերջապես իմանալ ճշմարտությունը։

Իրենք՝ Քրիստինեն, վախի առկայությամբ հանդերձ, հայտարարում է.

«Ես պատրաստ եմ պատասխանել յուրաքանչյուր իմ խոսքի համար։ Բայց այլևս չեմ թույլ տա, որ ճշմարտությունը թաղվի մարդկանց հետ»։

Քաղաքը, որը պահպանում է գաղտնիքներ

Շուշին միշտ համարվել է ուժի, մշակույթի և տոկունության խորհրդանիշ։ Բայց այսօր այն դարձավ նաև լռության, ցավի և չբացահայտված ողբերգությունների խորհրդանիշ։

• Որքա՞ն գաղտնիքներ են թաքնված նրա պատերի մեջ։
• Որքա՞ն ճակատագրեր են քանդվել պաշտոնական շենքերի ստվերում։
• Որքա՞ն մարդիկ դեռ վախենում են խոսել։

Այս հարցերի պատասխանները միայն սկսում են բացվել։

Եվ, ամենայն հավանականությամբ, հենց Քրիստինե Ալաջյանի բացահայտումը կլինի առաջին քայլը, որ ճշմարտությունը վերջապես դուրս գա ստվերից։

Քրիստինե Ալաջյանի վերջին խոսքերը հնչեցին ինչպես երկնքի հանկարծակի ամպրոպ։ Դա, ինչ նա պատմեց ուղիղ եթերում, անմիջապես պայթեցրեց հասարակական տարածքը, առաջ բերեց քննարկումների, վեճերի և արցունքների ալիք։ Շուշի՝ հզոր պատմությամբ քաղաքը, ուժի և ոգու խորհրդանիշը, հանկարծ ներկայացավ լիովին այլ, ահաբեկիչ լույսի ներքո։

Ոչ ոք չէր սպասում, որ հենց նա՝ հանդարտ, զսպված, միշտ ձգտող խուսափել բարձր հայտարարություններից, կհամարձակվի բացել այն վարագույրը, որը երկար տարիներ խնամքով թաքցված էր։

«Ես այլևս չեմ կարող լռել»

Այս խոսքերից սկսվեց նրա բացահայտումը։

Քրիստինեն խոստովանեց, որ մի քանի տարվա ընթացքում ծանր գաղտնիք է պահել իր մեջ։ Նա շատ բան տեսել, լսել ու գիտեր, բայց վախը, ճնշումը և սպառնալիքները ստիպում էին նրան լռել։

«Ամեն օր ես արթնանում էի զգացողությամբ, որ ծախում եմ ճշմարտությունը։ Որ ծախում եմ այն մարդկանց, ովքեր այլևս երբեք չեն կարող խոսել», – ասաց նա աչքերն արցունքածաղկած։

Նրա խոսքով՝ հայրենասիրության, հերոսության և ազնվության մասին գեղեցիկ խոսքերի հետևում թաքնված էին լրիվ այլ իրականություններ՝ դաժան, անողոք ու երբեմն անմարդկային։

Գաղտնի իրադարձություններ, որոնց մասին չեն խոսել

Քրիստինեն պատմեց Շուշիի փակ տարածքների մասին, որտեղ նույնիսկ տեղացիներին չէին թողնում մտնել։ Շենքեր, որոնք պաշտոնապես համարվում էին «անբնակելի», բայց իրականում օգտագործվում էին գաղտնի գործողությունների համար։

Նրա խոսքով՝

• այնտեղ տեղի են ունեցել տարօրինակ ժողովներ;
• այնտեղ բերում էին մարդկանց առանց փաստաթղթերի;
• հաճախ այնտեղից ոչ ոք չէր վերադառնում։

«Մենք տեսել ենք, թե ինչպես գիշերը մեքենաներ են մտնում առանց համարանիշի։ Դուրս են լսվել ճիչեր։ Բայց առավոտյան ամեն ինչ խաղաղ էր՝ կարծես ոչինչ չէր եղել», – հիշում է նա։

Երեւանցիները նախընտրում էին չհարցնել հարցեր։ Քաղաքում իշխում էր վախի մթնոլորտ, որտեղ ցանկացած ավելորդ բառ կարող էր արժենալ ազատություն կամ նույնիսկ կյանք։

Նախորդող մարդիկ. Քրիստինեն առանձնահատուկ ուշադրություն դարձրեց անհետացած մարդկանց թեմային։

Նրա խոսքով՝ տասնյակ ընտանիքներ տարիներ շարունակ փնտրել են իրենց հարազատներին՝ առանց որևէ պատասխանի կամ օգնության։ Պաշտոնական մարմինները կամ լռել են, կամ ամեն ինչի պատճառն անվանել «մարտական հանգամանքներ»։

Բայց իրականությունը, ըստ Ալաջյանի, շատ ավելի սարսափելի էր։

Որոշ մարդիկ դարձել են ներքին հակամարտությունների, կոռուպցիոն սխեմաների և դաժան վեճերի զոհեր։

«Նրանք պարզապես ջնջվել են կյանքից։ Անհետ, առանց գերեզման, առանց հրաժեշտի», – ասաց նա։

Ճնշում և սպառնալիքներ

Ճշմարտությունը պատմելու առաջին փորձերից հետո Քրիստինեն բախվեց իսկական կործանման։

• Գիշերը զանգեր էին ստանում նրան;
• Նրա հետևից հետևում էին;
• «Լավագույն ձևով» զգուշացումներ էին հղում։

«Մեզ ասում էին՝ մտածիր ընտանիքի, ապագայի, առողջության մասին։ Դա խորհուրդ չէր՝ դա սպառնալիք էր», – խոստովանեց նա։

Մինչև մի պահ նա ստիպված եղավ հեռանալ քաղաքից, գրեթե թաքնվել, փոխել հեռախոսահամարները և ընկերական շրջանը։

Բայց նույնիսկ դա չկարողացավ լռեցնել մեղքի զգացումը։

Ինչու հիմա որոշեց խոսել

Կրկնակի որոշում ընդունեց նրա սիրելի ընկերոջ ողբերգությունը, ով նույնպես գիտեր ճշմարտությունը և ուզում էր հրապարակվել։ Ինտերվյուից մի քանի օր առաջ նա մահացավ տարօրինակ հանգամանքներում։

Պաշտոնական վարկածը՝ դժբախտ պատահար։
Բայց Քրիստինեն համոզված է՝ դա զգուշացում էր։

«Ես հասկացա՝ կամ հիմա կպատմեմ ամեն ինչ, կամ շուտով այլևս չեմ կարողանա», – հայտարարեց նա։

Հասարակության արձագանքը

Ինտերվյուի հրապարակումից հետո սոցիալական ցանցերը ուղղակի պայթեցին։

• Հազարավոր մեկնաբանություններ, հարյուրավոր հրապարակումներ, տասնյակ լրագրողական հետաքննություններ՝ մարդիկ պահանջում են պատասխաններ։
• Ոմանք աջակցում են Քրիստինեին;
• Ոմանք Accus کرتے են նրան ստում;
• Ոմանք նույնիսկ վախենում են քննարկել թեման։

Բայց անտարբեր չմնաց ոչ ոք։

Մասնագետները արդեն նրա հայտարարությունը անվանում են վերջին տարիների ամենաուժեղ բացահայտումը։

Ինչ կլինի հետո

Արդեն պաշտոնական կառույցները սահմանափակվում են «տեղեկատվության ստուգման» չոր մեկնաբանություններով։ Բայց հասարակական ճնշումը մեծանում է օրեցօր։

• Մարդու իրավունքների կազմակերպությունները պահանջում են անկախ հետաքննություն։
• Լրագրողները հավաքում են ապացույցներ։
• Անհետացած մարդկանց ընտանիքները հույս ունեն վերջապես իմանալ ճշմարտությունը։

Իրենք՝ Քրիստինեն, վախի առկայությամբ հանդերձ, հայտարարում է.

«Ես պատրաստ եմ պատասխանել յուրաքանչյուր իմ խոսքի համար։ Բայց այլևս չեմ թույլ տա, որ ճշմարտությունը թաղվի մարդկանց հետ»։

Քաղաքը, որը պահպանում է գաղտնիքներ

Շուշին միշտ համարվել է ուժի, մշակույթի և տոկունության խորհրդանիշ։ Բայց այսօր այն դարձավ նաև լռության, ցավի և չբացահայտված ողբերգությունների խորհրդանիշ։

• Որքա՞ն գաղտնիքներ են թաքնված նրա պատերի մեջ։
• Որքա՞ն ճակատագրեր են քանդվել պաշտոնական շենքերի ստվերում։
• Որքա՞ն մարդիկ դեռ վախենում են խոսել։

Այս հարցերի պատասխանները միայն սկսում են բացվել։

Եվ, ամենայն հավանականությամբ, հենց Քրիստինե Ալաջյանի բացահայտումը կլինի առաջին քայլը, որ ճշմարտությունը վերջապես դուրս գա ստվերից։