Լուրը տարածվեց հանկարծակի, սակայն այն, ինչին ներկաները ականատես եղան դրանից ընդամենը մի քանի րոպե առաջ, երկար ժամանակ կմնա նրանց հիշողության մեջ։ Ականատեսների խոսքով՝ նախքան կալանավորվածների վերաբերյալ ծանր ու ցավոտ տեղեկությունը հրապարակելը, Նիկոլ Փաշինյանն այլևս չէր կարող զսպել իր հույզերը։ Նրա աչքերը լցվել էին արցունքներով, ձայնը դողում էր, և դահլիճում տիրել էր խորը, ճնշող լռություն։

Ներկաների խոսքով՝ այդ պահը նման չէր որևէ պաշտոնական նիստի։ Դա քաղաքական արարողություն չէր, այլ մարդկային ողբերգության բաց տեսարան։ Փաշինյանը, որը սովորաբար զուսպ և փակ է, լուռ նստած էր՝ գլուխը խոնարհած, ձեռքերը ծալած։ Մի քանի վայրկյան ոչ ոք չէր համարձակվում խոսել։ Բոլորը զգում էին, որ ինչ-որ բան պետք է տեղի ունենա։ Եվ այդ «ինչ-որ բանը» կալանավորվածների մասին լուրն էր։

Ականատեսներից մեկը պատմում է, որ վարչապետը մի պահ փակեց աչքերը, խոր շունչ քաշեց և փորձեց հավաքել մտքերը, սակայն արցունքները մատնեցին նրան։ «Սա խաղ չէր, ոչ էլ քաղաքական հաշվարկ։ Սա ցավ էր», — ասում է նա։ Մյուսը հավելում է, որ այդ պահին Փաշինյանի դեմքին արտացոլված ծանրությունը հազվադեպ կարելի է տեսնել նույնիսկ ամենադժվար պահերին։

Երբ վերջապես հնչեցին առաջին խոսքերը կալանավորվածների մասին, պարզ դարձավ, որ այս լուրը պարզապես հայտարարություն չէ։ Դա հարված էր հազարավոր ընտանիքների սրտերին։ Դա նոր սպասում էր, նոր անորոշություն, նոր անքուն գիշերներ։ Եվ հենց այդ գիտակցումն էլ, ներկաների խոսքով, կոտրեց վարչապետին։

Հասարակությունում երկար ժամանակ քննարկում էին՝ արդյոք երկրի ղեկավարը իրավունք ուներ լաց լինելու։ Սակայն այդ պահին հարցը մեկ այլ էր․ հնարավո՞ր է մնալ անտարբեր, երբ խոսքը մարդկանց ճակատագրերի մասին է։ Կալանավորվածները թվեր չեն։ Նրանք անուններ են, դեմքեր, մայրեր ու հայրեր, երեխաներ, որոնք սպասում են իրենց վերադարձին։

Այդ երեկո լուրը տարածվեց ողջ երկրով մեկ։ Սոցիալական ցանցերը պայթեցին արձագանքներից։ Ոմանք գրում էին․ «Առաջին անգամ տեսանք իրական մարդու, ոչ թե պաշտոնյայի»։ Մյուսները՝ «Արցունքները ոչինչ չեն փոխում»։ Սակայն բոլորի համար մի բան հստակ էր․ այդ պահը դարձավ խորհրդանշական։

Քաղաքական դաշտում լինում են հազվադեպ պահեր, երբ դիմակները ընկնում են։ Երբ խոսքերն այլևս ուժ չունեն, և մնում են միայն զգացմունքները։ Այդ օրը հենց այդպիսին էր։ Ոչ ոք չէր նկարահանում, ոչ ոք չէր սպասում ինքնագովազդի։ Դա փակ տարածք էր, փակ խոսք, փակ ցավ։ Բայց ճշմարտությունը դուրս եկավ։

Ականատեսների վկայությունները սկսեցին աստիճանաբար լրացնել պատկերը։ Ոմանք նշում էին, որ Փաշինյանը չկարողացավ երկար շարունակել հանդիպումը։ Մյուսներն ասում էին, որ քննարկումը ընդհատվեց։ Ոչ թե տեխնիկական պատճառներով, այլ որովհետև իրավիճակը հոգեբանորեն թույլ չէր տալիս շարունակել։

Այս պատմությունը դարձավ ևս մեկ ապացույց, որ կալանավորվածների թեման պարզապես քաղաքական հարց չէ։ Սա ազգային վերք է։ Եվ այդ վերքը բացվում է ամեն անգամ, երբ հայտնվում է նոր լուր։ Անկախ նրանից, թե ով է իշխանության ղեկին, այդ ցավը մնում է անփոփոխ։

Այսօր, երբ քննարկումները շարունակվում են, շատերը հիշում են հենց այդ պահը՝ արցունքով լցված աչքերը, լուռ դահլիճը և մի երկիր, որը կրկին կանգնած է սպասման եզրին։ Սպասում՝ հույսով, բայց նաև վախով։ Սպասում պատասխանների, որոնք դեռ չեն եկել։

Եվ գուցե տարիներ անց այս դրվագը կհիշվի ոչ թե որպես քաղաքական դետալ, այլ որպես պահ, երբ մարդկային զգացմունքները հաղթեցին պաշտոնական դիրքորոշմանը։ Երբ ցավը դուրս եկավ փակ դռների հետևից և դարձավ բոլորին համատեղը։

Լուրը տարածվեց հանկարծակի, սակայն այն, ինչին ներկաները ականատես եղան դրանից ընդամենը մի քանի րոպե առաջ, երկար ժամանակ կմնա նրանց հիշողության մեջ։ Ականատեսների խոսքով՝ նախքան կալանավորվածների վերաբերյալ ծանր ու ցավոտ տեղեկությունը հրապարակելը, Նիկոլ Փաշինյանն այլևս չէր կարող զսպել իր հույզերը։ Նրա աչքերը լցվել էին արցունքներով, ձայնը դողում էր, և դահլիճում տիրել էր խորը, ճնշող լռություն։

Ներկաների խոսքով՝ այդ պահը նման չէր որևէ պաշտոնական նիստի։ Դա քաղաքական արարողություն չէր, այլ մարդկային ողբերգության բաց տեսարան։ Փաշինյանը, որը սովորաբար զուսպ և փակ է, լուռ նստած էր՝ գլուխը խոնարհած, ձեռքերը ծալած։ Մի քանի վայրկյան ոչ ոք չէր համարձակվում խոսել։ Բոլորը զգում էին, որ ինչ-որ բան պետք է տեղի ունենա։ Եվ այդ «ինչ-որ բանը» կալանավորվածների մասին լուրն էր։

Ականատեսներից մեկը պատմում է, որ վարչապետը մի պահ փակեց աչքերը, խոր շունչ քաշեց և փորձեց հավաքել մտքերը, սակայն արցունքները մատնեցին նրան։ «Սա խաղ չէր, ոչ էլ քաղաքական հաշվարկ։ Սա ցավ էր», — ասում է նա։ Մյուսը հավելում է, որ այդ պահին Փաշինյանի դեմքին արտացոլված ծանրությունը հազվադեպ կարելի է տեսնել նույնիսկ ամենադժվար պահերին։

Երբ վերջապես հնչեցին առաջին խոսքերը կալանավորվածների մասին, պարզ դարձավ, որ այս լուրը պարզապես հայտարարություն չէ։ Դա հարված էր հազարավոր ընտանիքների սրտերին։ Դա նոր սպասում էր, նոր անորոշություն, նոր անքուն գիշերներ։ Եվ հենց այդ գիտակցումն էլ, ներկաների խոսքով, կոտրեց վարչապետին։

Հասարակությունում երկար ժամանակ քննարկում էին՝ արդյոք երկրի ղեկավարը իրավունք ուներ լաց լինելու։ Սակայն այդ պահին հարցը մեկ այլ էր․ հնարավո՞ր է մնալ անտարբեր, երբ խոսքը մարդկանց ճակատագրերի մասին է։ Կալանավորվածները թվեր չեն։ Նրանք անուններ են, դեմքեր, մայրեր ու հայրեր, երեխաներ, որոնք սպասում են իրենց վերադարձին։

Այդ երեկո լուրը տարածվեց ողջ երկրով մեկ։ Սոցիալական ցանցերը պայթեցին արձագանքներից։ Ոմանք գրում էին․ «Առաջին անգամ տեսանք իրական մարդու, ոչ թե պաշտոնյայի»։ Մյուսները՝ «Արցունքները ոչինչ չեն փոխում»։ Սակայն բոլորի համար մի բան հստակ էր․ այդ պահը դարձավ խորհրդանշական։

Քաղաքական դաշտում լինում են հազվադեպ պահեր, երբ դիմակները ընկնում են։ Երբ խոսքերն այլևս ուժ չունեն, և մնում են միայն զգացմունքները։ Այդ օրը հենց այդպիսին էր։ Ոչ ոք չէր նկարահանում, ոչ ոք չէր սպասում ինքնագովազդի։ Դա փակ տարածք էր, փակ խոսք, փակ ցավ։ Բայց ճշմարտությունը դուրս եկավ։

Ականատեսների վկայությունները սկսեցին աստիճանաբար լրացնել պատկերը։ Ոմանք նշում էին, որ Փաշինյանը չկարողացավ երկար շարունակել հանդիպումը։ Մյուսներն ասում էին, որ քննարկումը ընդհատվեց։ Ոչ թե տեխնիկական պատճառներով, այլ որովհետև իրավիճակը հոգեբանորեն թույլ չէր տալիս շարունակել։

Այս պատմությունը դարձավ ևս մեկ ապացույց, որ կալանավորվածների թեման պարզապես քաղաքական հարց չէ։ Սա ազգային վերք է։ Եվ այդ վերքը բացվում է ամեն անգամ, երբ հայտնվում է նոր լուր։ Անկախ նրանից, թե ով է իշխանության ղեկին, այդ ցավը մնում է անփոփոխ։

Այսօր, երբ քննարկումները շարունակվում են, շատերը հիշում են հենց այդ պահը՝ արցունքով լցված աչքերը, լուռ դահլիճը և մի երկիր, որը կրկին կանգնած է սպասման եզրին։ Սպասում՝ հույսով, բայց նաև վախով։ Սպասում պատասխանների, որոնք դեռ չեն եկել։

Եվ գուցե տարիներ անց այս դրվագը կհիշվի ոչ թե որպես քաղաքական դետալ, այլ որպես պահ, երբ մարդկային զգացմունքները հաղթեցին պաշտոնական դիրքորոշմանը։ Երբ ցավը դուրս եկավ փակ դռների հետևից և դարձավ բոլորին համատեղը։